Аграрна Економіка 2025 Т. 18 № 3-4: 48-57

RACJONALNE GOSPODAROWANIE ODPADAMI: KONCEPCJA I GŁÓWNE KIERUNKI W KONTEKŚCIE CYRKULARNEJ EKONOMII

G. Cherevko, doktor nauk ekonomicznych, profesor
ORCID ID: 0000-0002-0072-5816
I. Cherevko, doktor nauk ekonomicznych, profesor
ORCID ID: 0000-0002-8411-6136
Lwowski narodowy uniwersytet medycyny weterynaryjnej i biotechnologii im. S. Z. Gżyckiego

https://doi.org/10.31734/agrarecon2025.03-04.048

АНОТАЦІЯ

Celem badań, których wyniki przedstawiono w niniejszym artykule, było zidentyfikowanie głównych problemów związanych z powstawaniem odpadów w procesie produkcji i działalności życiowej człowieka oraz sformułowanie rekomendacji, dotyczących głównych kierunków racjonalnego gospodarowania odpadami w kontekście zasad ekonomii cyrkularnej. Aby osiągnąć wyznaczony cel, w trakcie badań rozwiązano następujące zadania: systematyzację i uogólnienie informacji na temat charakteru i rodzajów odpadów oraz źródeł ich powstawania i odpowiadającej im klasyfikacji; systematyzację i uogólnienie informacji na temat istoty racjonalnegoj gospodarowania odpadami i jego głównych kierunków; analizę zagranicznych doświadczeń w rozwiązywaniu problemu racjonalnej gospodarki odpadami; uzasadnienie głównych kierunków racjonalnego wykorzystania odpadów. Nowatorstwo naukowe i oryginalność wyników badań wynikają z podejścia autora do sformułowania celu i priorytetów zadań badawczych oraz ukształtowania treści niniejszego artykułu. Uzyskane w trakcie badań wyniki mają odpowiednie znaczenie praktyczne, ponieważ mogą zainteresować specjalistów, zajmujących się tą problematyką. W tym przypadku wykorzystanie odpadów należy rozumieć jako ich zastosowanie, lub inaczej - ich przetwarzanie, czyli zagospodarowanie, które obejmuje szereg kierunków i metod, w zależności od grupy i rodzaju odpadów oraz możliwości osoby zaangażowanej – producenta produktu, gospodarstwa domowego, firmy odbierającej odpady itp. Mianowicie, gospodarowanie odpadami należy rozumieć jako szerokie pojęcie, które obejmuje szereg procesów związanych ze zbieraniem, transportem i przetwarzaniem odpadów, a także późniejszym zarządzaniem miejscami składowania odpadów i działalnością, związaną z gospodarką odpadami, czyli ich zagospodarowaniem. Informacje niezbędne do przeprowadzenia badania zaczerpnięto ze źródeł, dostępnych do wykorzystania, do których należą głównie publikacje o charakterze operacyjnym, dotyczące istoty, przyczyn i przebiegu badanych problemów, a także dostępne platformy informacyjne.

КЛЮЧОВІ СЛОВА

odpady, rodzaje i źródła wytwarzania odpadów, środowisko przyrodnicze, gospodarowanie odpadami, cyrkularna ekonomia

ПОВНИЙ ТЕКСТ

ПОСИЛАННЯ

  1. Атанасова, К. І., 2022. Масштаби забруднення навколишнього природного середовища твердими побутовими відходами в Україні. Одеса: Одеський національний університет імені І. І. Мечникова.
  2. Екологічні проблеми зберігання та утилізації відходів в Україні, 2023 [online] Доступно: https://wiki.legalaid.gov.ua/index.php/Екологічні_пробле ми_зберігання_та_утилізації_відходів_в_Україні [Дата звернення 17 жовтня 2025].
  3. Класифікація відходів, 2020 [online] Доступно: https://expertcentr.com. ua/uk/klasifikaciya-vidxodiv/ [Дата звернення 17 жовтня 2025].
  4. Колтик, О., 2024. Відходи від руйнувань: ресурс чи гори сміття. Як підрахувати обсяг відходів від руйнувань та що з ними робити? [online] Доступно: https://www.epravda.com.ua/columns/2024/05/14/713619/ [Дата звернення 05 листопада 2025].
  5. Лубінець, Д., 2023. Довкілля — мовчазна жертва війни: як російська армія вчиняє екологічні злочини й порушує права людини [online] Доступно: https://lb.ua/blog/dmytro_lubinets/581276_dovkillya_movchazna_zhertva_viyni_yak.html [Дата звернення 07 жовтня 2025].
  6. Національний план управління відходами до 2033 року, 2024 [online] Доступно: https://eco.rayon.in.ua/news/709718-mindovkillya-oprilyudnilo-no viy-proekt-natsplanu-upravlinnya-vidkhodami-do-2033-roku-dlya-gromadsko go-obgovorennya [Дата звернення 17 жовтня 2025].
  7. Нечитайло, Д., Вардзелова, К., 2021. «Розумне сміття». Як ефективно вирішити проблему відходів в Україні [online] Доступно: https://www.pwc.com/ua/uk/publications/2021/smart-waste.html [Дата звернення 17 жовтня 2025].
  8. Пластик – екологічна проблема людства!!! [online] Доступно: https://ole shynska-gromada.gov.ua/news/1557128423/ [Дата звернення 12 жовтня 2025].
  9. Побічний ефект [online] Доступно: https://www.vokrugsveta. ru/article/26 6740/ [Дата звернення 17 жовтня 2025].
  10. Хомляк, М. М., 2023. Забруднення довкілля [online] Доступно: https://esu. com.ua/article-17253 [Дата звернення 10 жовтня 2025].
  11. Ciesielczuk, T., & Rosik-Dulewska, C., 2014. Wybrane problemy gospodarki odpadami komunalnymi na terenach wiejskich. Prace IciMB, 18, s. 13–27.
  12. Gembalska-Kwiecień, A., 2016. Wybrane problemy minimalizacji wytwarzania odpadów [w:] Systemy wspomagania w inżynierii produkcji. Metody i narzędzia inżynierii produkcji dla rozwoju inteligentnych specjalizacji, 4 (16), s. 80–89.
  13. Gobalny problem i potrzeby rynku [online] Доступно: https://handerek-technologies. com/wyzwania-gospodarki-odpadami/globalny-problem-i-potrzeby-rynkowe/ [Дата звернення 19 жовтня 2025].
  14. Gospodarka odpadami w Polsce, czyli problemy, które dotyczą każdego, 2022 [online] Доступно: https://defence24.pl/polityka-obronna/gospodarka-odpadami-w-polsce-czyli-problemy-ktore-dotycza-kazdego?srsltid=AfmBOoq0BR5MBpc YUQbRRG _qIrqQiDTjy 4PRGMXTbGcjCwjqw-NBcglK [Дата звернення 17 жовтня 2025].
  15. Gospodarka odpadami – czym jest i czemu służy? [online] Доступно: https://odpady.katowice.eu/gospodarka-odpadami-czym-jest-i-czemu-sluzy/ [Дата звернення 17 жовтня 2025].
  16. Gospodarka o obiegu zamkniętym: definicja, znaczenie i korzyści (wideo), 2015 [online] Доступно: https://www.europarl.europa.eu/topics/pl/article/2015 1201STO05603/gospodarka-o-obiegu-zamknietym-definicja-znaczenie-i-korzy sci-wideo [Дата звернення 01листопада 2025].
  17. Gospodarka o obiegu zamkniętym w polityce i badaniach naukowych, red. J. Kulczycka, 2019. Wydawnictwo IGSMiE PAN, Kraków.
  18. Klasyfikacja i krótka charakterystyka różnych rodzajów odpadów [online] Доступно: https://lekaro.pl/wpis-blog/klasyfikacja-krotka-charakterystyka-roz nych-rodzajow-odpadow/ [Дата звернення 05 жовтня 2025].
  19. Lakshmikantha, H., 2006. Report on waste dump sites around Bangalore. Waste Management, 26, s. 640–650.
  20. Majewski, S., 2024. „Ryzyko inwestowania w gospodarkę odpadami jest ogromne” – gospodarka odpadami A.D. [online] Доступно: https://www.teraz-srodowisko.pl/aktualnosci/Gospodarka-odpadami-odpady-2024-inwestycje-ogromne-ryzyko-zmiany-14488.html [Дата звернення 15 жовтня 2025].
  21. Podział odpadów [online] Доступно: https://eko-logis.com.pl/regulacje-prawne/podzial-odpadow/ [Дата звернення 25 жовтня 2025].
  22. Rosik-Dulewska, C., 2010. Podstawy gospodarki odpadami, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
  23. Sens hierarchii postępowania z odpadami [online] Доступно: https://przytoczna.pl/sens-hierarchii-postepowania-z-odpadami.html [Дата звернення 19 жовтня 2025].
  24. Siemiątkowski, G., 2012. Zagospodarowanie zmieszanych odpadów komunalnych w Polsce – strategiczne kierunki i dostosowanie prawodawstwa na tle innych państw Unii Europejskiej. Prace Instytutu Ceramiki i Materiałów Budowlanych, 10, s. 15–34.
  25. Skrzypek, M., 2004. Problemy utylizacji i likwidacji odpadów. Państwo i Społeczeństwo, IV (2), s. 259–269.
  26. Szincel, K., 2020. Co robimy zle? Konsumcjonizm i gospodarowanie odpadami w XXI wieku [online] Доступно: https://segrego.pl/co-robimy-zle-gospodaro wanie-odpadami/ [Дата звернення 17 жовтня 2025].
  27. The 10 principles of a circular economy, 2020 [online] Доступно:https://www.lombardodier.com/contents/corporate-news/responsib le-capital/2020/september/the-10-steps-to-a-circular-econo.html [Дата звернення 14 жовтня 2025].